أن يغرم قيمة ما استهلك و أفسد ، و يضرب جلدات نكالا ، و إن أخطأ و لم يتعمّد ذلك فعليه الغرم و لا حبس عليه و لا أدب ، و ما أصاب من بهيمة فعليه ما نقص من ثمنها ؛ « 1 » على - عليه السلام - دربارهء كسى كه بدون هدف حيوانى را بكشد يا درختى را ببرد يا زراعتى را تباه كند يا خانه‌اى را ويران سازد يا چاه يا جويى را پر كند چنين قضاوت كرد كه بايد غرامت آنچه را از بين برده بپردازد و چند تازيانه براى عبرت ، به او زده مىشود و اگر تعمّدى نداشته است فقط غرامت مىپردازد و حبس و تأديب بر او نيست و به حيوان هر نقصى رسيده ، بايد كمبود قيمتش را جبران كند . آراى ديگر مذاهب 1 . كندى : از ابو عبد اللّه به ابن عشيره : دستور مىدهى به سرپرست كاروان شتران ، كه اگر كسى حيوانى را آورد و ادّعا كرد خرابكارى كرده ، شخصى را با او مىفرستى تا كنار زراعت و مال او رود اگر در آن خرابى ديد صاحب حيوان را به نفع متضرّر [ براى جبران خسارت ] حبس مىكند و از آنان بينه نمىخواهد . « 2 » 2 . همو : از محمد بن محبوب : هرگاه در زراعت اثر خوردن ديد و صاحب زراعت گفت : حيوان فلانى كشت مرا خورده است . صاحب حيوان را حبس مىكند تا اقرار كند كه حيوان او از آن زراعت خورده است يا صاحب كشت از او درگذرد يا اينكه حاكم ، حبس او را كافى بداند . « 3 » 3 . همو : كسانى كه معروفند به اينكه زياد خرابكارى مىكنند و حيواناتشان را رها مىسازند از سه روز تا ده روز حبس مىشوند و كسانى كه معروف نيستند و لغزشى از آنان سر زده يك يا دو روز حبس مىشوند . « 4 » 4 . همو : مسأله : در صورتى كه حيوانى خرابكارى كرده باشد مسئول آن حبس مىشود و به حيوان آزارى نمىرسد و گاهى زن در خانه‌اش حبس و به او در وقت غذا و نماز رسيدگى مىشود و گاهى قيم يتيم يا غلام او به جهت خرابكارى حيوان او به حبس مىافتد و اگر غلام عاقل و به بلوغ رسيده باشد در مسجد يا جاى ديگر غير از حبس

--> ( 1 ) . دعائم الاسلام ، ج 2 ، ص 424 ، ح 1467 ؛ مستدرك الوسائل ( به نقل از : دعائم الاسلام ) ، ج 17 ، ص 95 ، ح 6 . ( 2 ) . مصنّف ، ص 13 - 14 و 16 . ( 3 ) . همان . ( 4 ) . همان ، ص 16 .